Bambuk çarçuwadan we inçe boýalan mianzhi ýa-da pizhi ýüzlerinden ybarat bolan, esasan agaç gabygyndan ýasalan inçe, ýöne berk kagyz görnüşleri bolan hytaý ýagly kagyz zontikleri köp wagt bäri Hytaýyň medeni ussatlyk we poetik gözellik däbiniň nyşany hökmünde garalýar.
Günorta Hytaýda köp duş gelýän tung agajynyň miwesinden alynýan ösümlik ýagy bolan tongýu bilen boýalan hytaý ýagly kagyz zontikleri diňe ýagyşdan ýa-da gün şöhlesinden goranmak üçin gural bolmak bilen çäklenmän, eýsem baý medeni ähmiýete we estetiki gymmata eýe bolan sungat eserleridir.
Taryh
Iki müňýyllyga golaý taryhy bolan Hytaýyň ýagly kagyzdan ýasalan şemsiýeleri dünýäde iň gadymy şemsiýeleriň arasynda hasaplanýar. Taryhy maglumatlara görä, Hytaýda ilkinji ýagly kagyzdan ýasalan şemsiýeler Gündogar Han dinastiýasy döwründe (25-220) peýda bolup başlady. Olar tiz wagtdan örän meşhur boldy, esasanam çeperçilik ussatlygyny we edebi tagamlaryny görkezmek üçin suw geçirmeýän ýag çalynmazdan öň şemsiýe ýüzüne ýazmagy we surat çekmegi halaýan edebiýatçylaryň arasynda. Guşlar, güller we peýzažlar ýaly däp bolan hytaý syýa suratlaryndan alnan elementleri hem meşhur bezeg nagyşlary hökmünde ýagly kagyzdan ýasalan şemsiýelerde tapyp bolýardy.
Soňra Tang dinastiýasy döwründe (618-907) hytaý ýagly kagyzdan ýasalan zontikler daşary ýurtlara Ýaponiýa we şol wagtky gadymy koreý patyşalygy Gojoseon şäherine getirildi, şonuň üçin olar şol iki ýurtda "Tang zontikleri" diýlip atlandyryldy. Häzirki wagtda olar däp bolan ýapon dramalarynda we tanslarynda zenan rollary üçin goşmaça hökmünde ulanylýar.
Asyrlaryň dowamynda hytaý şemsiýeleri Wýetnam we Taýland ýaly beýleki Aziýa ýurtlaryna hem ýaýrady.
Adaty nyşan
Ýagly kagyzdan ýasalan zontikler däp bolan hytaý toýlarynyň aýrylmaz bölegidir. Gelin ýigidiň öýünde garşylananda gyzyl ýagly kagyzdan ýasalan zontik göterilýär, sebäbi zontik betbagtçylygyň öňüni almaga kömek edýär. Şeýle hem, ýagly kagyzdan ýasalan (youzhi) sözi "çaga edinmek" (youzi) sözüne meňzeş bolany üçin, zontik hasyllylygyň nyşany hökmünde kabul edilýär.
Mundan başga-da, hytaý edebiýatynda, esasanam Ýangsy derýasynyň günortasynda, köplenç ýagyşly we dumanly bolýan hekaýalarda, hytaý ýagyşly kagyzdan ýasalan şemsiýeler köplenç romantikany we gözelligi aňladýar.
Meşhur gadymy hytaý hekaýasy bolan "Madam Ak Ýylan" esasynda döredilen kino we telewideniýe adaptasiýalarynda, owadan ýylana öwrülen gahryman Baý Sužen geljekki söýgülisi Sýu Sýan bilen ilkinji gezek duşuşanda, köplenç nepis ýagly kagyzdan ýasalan zontik göterýär.
“Ýalňyz ýagly kagyz zontigini tutup, ýagyşda uzyn ýeke ýolda aýlanýaryn…” diýip, hytaý şahyry Daý Wangşunyň meşhur häzirki zaman hytaý goşgusy “Ýagyşda ýol” (Ýaň Sýanýi we Gladys Ýaň tarapyndan terjime edilen) aýdýar. Bu gamgyn we arzuwly surat zontigiň medeni nyşan hökmünde görkezilmeginiň ýene bir nusgawy mysalydyr.
Çemenligiň tegelek häsiýeti ony gaýtadan birleşmegiň nyşanyna öwürýär, sebäbi hytaý dilinde "tegelek" ýa-da "tegelek" (ýuan) sözüniň hem "bileleşmek" manysy bar.
Globa Times-dan çeşme
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 4-nji iýuly